Gıda zehirlenmesinin belirtileri

Gıda zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Gıda zehirlenmesi, bakteri, virüs, parazit veya bu mikroorganizmaların ürettiği toksinlerle kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi sonucunda ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Belirtiler, etkenin türüne, alınan miktara ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir. Bazı vakalar hafif seyrederek kısa sürede düzelirken, özellikle çocuklarda, yaşlılarda, hamilelerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha ciddi sonuçlara yol açabilir.

Gıda zehirlenmesinin en sık görülen belirtileri arasında bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı ve ateş bulunur. Belirtilerin ne zaman başladığı da önemlidir. Bazı gıda kaynaklı hastalıklarda şikâyetler yiyecek tüketildikten birkaç saat sonra ortaya çıkarken, bazı enfeksiyonlarda belirtilerin görülmesi birkaç günü bulabilir.

Gıda zehirlenmesinin en yaygın belirtileri

Bulantı ve kusma

Gıda zehirlenmesinin ilk belirtilerinden biri mide bulantısıdır. Bulantıya çoğu zaman kusma eşlik eder. Kusma, vücudun zararlı maddeleri dışarı atma tepkisi olsa da sık tekrarladığında sıvı ve mineral kaybına neden olabilir. Kusma nedeniyle su dahi içilemiyorsa tıbbi değerlendirme gerekebilir.

İshal

İshal, gıda zehirlenmesinde en sık görülen şikâyetlerden biridir. Dışkı sulu olabilir ve bazı durumlarda gün içinde birçok kez tekrarlayabilir. Dışkıda kan veya siyah renk görülmesi, yüksek ateşle birlikte seyreden ishal ya da şiddetli karın ağrısı daha ciddi bir duruma işaret edebileceğinden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Karın ağrısı ve kramplar

Kirlenmiş gıdaların tüketilmesi, bağırsak hareketlerinin hızlanmasına ve karın kasılmalarına yol açabilir. Karın ağrısı çoğunlukla kramp şeklindedir ve ishal veya kusma öncesinde başlayabilir. Ancak giderek artan, dayanılmaz ya da tek bir bölgede yoğunlaşan karın ağrısı yalnızca gıda zehirlenmesine bağlı olmayabilir.

Ateş ve titreme

Bakteri veya virüs kaynaklı gıda enfeksiyonlarında ateş görülebilir. Ateşe titreme, terleme, baş ağrısı ve genel halsizlik eşlik edebilir. Yüksek ateş, uzun süre devam eden ateş veya ateşle birlikte bilinç bulanıklığı görülmesi durumunda vakit kaybetmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

Halsizlik ve baş dönmesi

Kusma ve ishal, vücudun önemli miktarda su ve elektrolit kaybetmesine neden olabilir. Bunun sonucunda halsizlik, baş dönmesi, ağız kuruluğu, yoğun susama ve ayağa kalkınca sersemlik görülebilir. Bu belirtiler susuz kalmanın önemli işaretleri arasında yer alır.

Gıda zehirlenmesi belirtileri ne zaman başlar?

Belirtilerin başlama süresi, zehirlenmeye neden olan mikroorganizmaya veya toksine göre değişir. Bazı toksinler birkaç saat içinde şikâyet oluştururken, bazı bakteri ve virüslerde belirtiler birkaç gün sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle hastalanmadan hemen önce tüketilen yiyecek her zaman sorumlu gıda olmayabilir.

Gıda zehirlenmesinde acil yardım gerektiren belirtiler

Her gıda zehirlenmesi vakası evde takip edilemez. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmalı veya acil yardım istenmelidir:

• Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı
• Dışkıda kan görülmesi veya siyah, katranımsı dışkı
• Yüksek ateş ve belirgin titreme
• Durmayan kusma veya sıvı tutamama
• Şiddetli susuzluk, çok az idrar yapma ya da uzun süre idrar yapamama
• Bayılma, bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hâli
• Nefes almada, yutkunmada veya konuşmada güçlük
• Kaslarda belirgin güçsüzlük, çift görme veya göz kapaklarında düşme
• Belirtilerin birkaç günden uzun sürmesi

Bebekler, küçük çocuklar, ileri yaştaki kişiler, hamileler ve kronik hastalığı veya bağışıklık sistemi sorunu bulunan kişilerde daha erken tıbbi değerlendirme gerekebilir. Bu gruplarda sıvı kaybı daha hızlı gelişebilir.

Gıda zehirlenmesi ile mide üşütmesi nasıl ayırt edilir?

Gıda zehirlenmesi ve halk arasında mide üşütmesi olarak adlandırılan viral bağırsak enfeksiyonları benzer belirtilere neden olabilir. Her iki durumda da bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı görülebilir. Gıda zehirlenmesinde aynı yiyeceği tüketen birden fazla kişinin benzer saatlerde hastalanması ipucu olabilir. Ancak kesin tanı yalnızca belirtilere bakılarak konulamaz.

Belirtilerin süresi, ateşin derecesi, dışkının görünümü, yakın zamanda tüketilen gıdalar ve kişinin sağlık geçmişi değerlendirilmelidir. Gerekli görülürse doktor dışkı testi veya başka tetkikler isteyebilir.

Gıda zehirlenmesinde ne yapılır?

Hafif seyreden vakalarda en önemli amaç sıvı ve elektrolit kaybını önlemektir. Kusma azaldığında küçük yudumlarla su içilebilir. Eczanelerde bulunan oral rehidrasyon solüsyonları, ishal ve kusma ile kaybedilen sıvı ve minerallerin yerine konmasına yardımcı olabilir. Ancak özellikle çocuklarda bu ürünler sağlık profesyonelinin önerisine uygun kullanılmalıdır.

• Suyu veya uygun sıvıları küçük ve sık aralıklarla tüketin.
• Yağlı, çok baharatlı ve ağır yiyeceklerden bir süre uzak durun.
• Dinlenmeye çalışın.
• Ellerinizi sabun ve suyla sık sık yıkayın.
• Başkalarına yemek hazırlamaktan, belirtiler geçtikten sonra da bir süre kaçının.
• Doktor önerisi olmadan antibiyotik kullanmayın.
• Özellikle ateş veya kanlı ishal varsa ishal kesici ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Çiğ veya az pişmiş gıdaları tüketmeye devam etmek, alkol almak ve sıvı kaybını artırabilecek içecekleri fazla tüketmek şikâyetleri kötüleştirebilir. Belirtiler ağırsa evde tedavi yöntemleriyle zaman kaybetmemek gerekir.

Gıda zehirlenmesi nasıl önlenir?

Gıda zehirlenmelerini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da doğru mutfak ve saklama alışkanlıkları riski önemli ölçüde azaltır. Özellikle et, tavuk, balık, yumurta ve süt ürünlerinde hijyen kurallarına dikkat edilmelidir.

• Yemek hazırlamadan önce ve tuvalet kullandıktan sonra ellerinizi en az 20 saniye yıkayın.
• Çiğ et, tavuk ve deniz ürünlerini diğer gıdalardan ayrı tutun.
• Çiğ ve pişmiş yiyecekler için aynı kesme tahtası ve bıçağı temizlemeden kullanmayın.
• Et, tavuk, balık ve yumurtayı uygun sıcaklıkta tamamen pişirin.
• Bozulmuş görünen, kötü kokan veya son tüketim tarihi geçmiş gıdaları tüketmeyin.
• Pişmiş yemekleri oda sıcaklığında uzun süre bekletmeyin.
• İçme suyunun güvenilir olduğundan emin olun.
• Buzdolabını uygun sıcaklıkta çalıştırın ve gıdaları kapalı kaplarda saklayın.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Gıda zehirlenmesinin belirtileri hafif değilse, giderek kötüleşiyorsa veya birkaç gün içinde düzelmiyorsa doktora başvurulmalıdır. Kanlı ishal, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma ve susuzluk belirtileri özellikle önemlidir. Görme, konuşma, yutma veya nefes alma güçlüğü gibi nörolojik belirtilerde ise acil yardım alınmalıdır.

Bu makaledeki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve doktor muayenesinin yerine geçmez. Gıda zehirlenmesinden şüpheleniyorsanız belirtilerin şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre bir sağlık profesyoneline danışın.